Suriye’de Anlamsızlaşan Ateşkes

elcM
Nusra Cephesi Lideri Ebu Muhammed el-Culani
Mart 3, 2016
dm
PKK’nın Kuzey Suriye Örgütlenmesi: PYD-YPG
Mart 7, 2016
Hepsini Göster
bbM

Uzun süredir devam eden Suriye krizinde, ilk defa anlamlı bir ateşkesin yapılabilmesi için Cenevre kapsamında yürütülen görüşmelerin ardından ABD ve Rusya arasında varılan ateşkes anlaşması, 27 Şubat 00.00’da yürürlüğe girdi.

Başta Rusya ve devamında Esed rejiminin ateşkese uyacağını açıklamasının ardından muhaliflerden yaklaşık 100 kadar grup ateşkesi kabul ettiğini ilan etti. Buna karşın ABD ve Rusya arasında varılan ateşkes anlaşması, IŞİD’i ve muhaliflerin yanında savaşan el-Nusra Cephesi’ni kapsamıyor. Muhaliflerin hakim olduğu bölgeleri el-Nusra bölgesi ilan eden Rusya ve Esed rejimi ise, bu kapsamda saldırıları sürdüreceklerini, ateşkesin başlamasından önce ilan etti.

ss2

Ateşkes İhlalleri

Rusya ve ABD mutabakatı üzere 27 Şubat’ta başlayan ateşkeste, Suriye İnsan Hakları Örgütü’nün yayınladığı rapora göre ilk iki günde rejim ve Rusya tarafından gerçekleştirilen belgelenmiş ihlallerin sayısı 35’e ulaştı. Bu ihlallerin 27’si Esed rejimi tarafından yapılırken (Şam’da 8, Humus’ta 6, İdlib’te 2, Kuneytra’da 2 ve Deraa’da 1), Rusya’nın dahil olduğu ateşkes ihlalleri 8’de (Halep’te 4, Hama’da 2, Humus ve İdlib’te 1’er ihlal) kaldı.

Öte yandan Ahrar el-Şam’a bağlı siyasi büronun hukuki ofisinin yayınladığı raporlar 27 Şubat 2016 itibariyle 54 ihlal, 28 Şubat’ta 39 ihlal, 29 Şubat’ta ise 35 ihlalin hem rejim, hem Şii milisler hem de Rus Ordusu tarafından gerçekleştirildiğini kaydetti.

1

Rusya’nın Cisr eş Şuğur’da düzenlediği hava saldırısı, 28 Şubat 2016

Bu iddialara karşın Esed rejimine yakın medya kuruluşları da, Suriye muhalefetini ateşkesi ihlal etmekle suçladı. Suriye resmi devlet televizyonuna göre Hama’da düzenlenen bir bombalı saldırıda en az iki kişi hayatını kaybetti.

Ateşkesin tarafı olmayan IŞİD ve YPG arasındaysa kuzey Rakka, güney Haseke civarında çatışmalar sürdü. Söz konusu çatışmalarda koalisyon uçakları IŞİD mevzilerini hedef alarak YPG-SDG güçlerine destek sağladı.

Yine rejim ve IŞİD arasından Hanasır-İsriye yolu boyunca çatışmalar sürerken, doğu Halep’te rejim ilerleyişini sürdürdü. IŞİD’in Hanasır’a yönelik taktik saldırısı ise, bir süre sonra rejim güçleri tarafından püskürtüldü. Aynı dönemde Rus Ordusu tarafından IŞİD hakimiyetindeki bölgelere saldırılar düzenlendi.

5

Hanasır’da IŞİD’in rejimden ele geçirdiği mühimmatlar, 29 Şubat 2016

Ateşkesin Taktikselleştirilmesi

27 Şubat 2016’da başlayan ateşkesin hemen öncesinde yoğun Rus hava bombardımanı ve karadan Şii milislerin ve İranlı askerlerin katıldığı taarruzlarla Lazkiye’nin kuzeyi, Halep’in doğu, batı ve güneyinde ilerlemeye çalışan rejim, kısmi başarılar elde etti.

Ateşkes öncesinde pozisyonunu güçlendirmek için büyük bir çaba sarf eden rejim yanlısı güçler, muhaliflerin Azez koridorunu kesip Lazkiye’nin kuzeyinde ciddi anlamda ilerleyerek kayda değer bir mesafe kat etti. Buna karşın Deraa’da ilerleyişinin Şeyh Miskin’le sınırlı kalması, Şam’da Doğu ve Batı Guta’da ciddi bir mesafe kat edilememesi ve Humus’un kuzeyi ve Hama genelinde muhaliflerin mevzilerini korumayı başarması, rejim yanlısı güçlerin kazanımlarını sınırlandırdı.

ABD ile yapılan ateşkesi taktikselleştirerek belirli bölgelere odaklanma stratejisi izlemeye başlayan Rusya ve rejime bağlı güçler, ateşkes sürecinde Hama’nın güneyi ve Humus’un kuzeyine odaklanmaya başladı. Bölgede IŞİD ve el-Nusra unsurlarının olmadığı ya da zayıf olduğu halde saldırılar gerçekleştiren Rusya ve rejim güçlerinin ateşkes ihlalleri rapor edildi.

Hama’nın güneyinde muhalif kontrolündeki Harbinefse’yi ateşkes süreci boyunca bombalayan rejime bağlı güçler, Humus’un kuzeyindeki Hula ve Rastan’ı birbirinden ayırmak için bölgeye taarruzlarda bulundu. Ateşkes sürecinde Rusya ve rejim tarafından düzenlenen saldırılarda ülke genelinde önemli ölçüde bir azalma gözlenirken, güney Hama ve kuzey Humus’ta muhalif kontrolündeki bölgelere yönelik bombardımanlar sürmeye devam etti.

 

2

Rusya’nın Idlib/Tarmada’da düzenlediği hava saldırısında yaralanan çocuklar, 28 Şubat 2016

4

Rusya’nın Cisr eş Şuğur’da düzenlediği hava saldırısında yaralanan çocuklar, 28 Şubat 2016

Halep’te ateşkes sırasında YPG ve muhalifler arasında Kastello yolu boyunca çatışmalar yaşanırken, zaman zaman Rusya’nın hava saldırılarıyla bölgedeki muhalifleri hedef alması, ateşkesin bir başka ihlali olarak kayıtlara geçti. Rejim ve Şii milislerin bölgedeki taarruzları durulurken, ateşkes sürecinde YPG’nin muhaliflere yönelik saldırıları dikkat çekti. Afrin kantonundaki YPG güçleriyle muhalifler arasında yaşanan çatışmalarda çok sayıda Şii Afgan savaşçının YPG saflarında yer aldığı öne sürüldü. Muhaliflerin YPG’den ele geçirdiği bazı mevzilerde Afgan Hazara savaşçılar olduğu öne sürülen cesetler görüntülere yansıdı.

Ateşkesin anlamsızlaştığı ve adeta hiç bir etkisinin olmadığı bir diğer cephe ise, kuzey Lazkiye oldu. 27 Şubat’tan önce muhalifleri Lazkiye sınırlarından bütünüyle çıkarmayı planlayan Rusya ve rejim yanlısı güçlerin bunu başaramaması nedeniyle ateşkes sürecinde de taarruzlarını sürdürdüğü gözlemlendi. Bu kapsamda Türkmen Dağı ve Ekrad Dağı’ndaki muhalif mevzilerin büyük oranda rejime bağlı güçlerin kontrolüne geçmesinin ardından Cisr eş-Şuğur’un hedef alınabileceği düşünülüyor. Hali hazırda ateşkese rağmen Cisr eş-Şuğur ve etrafının rejime bağlı güçler tarafından bombalanmaya başlamasının olası bir taarruza işaret ettiği düşünülüyor.

3

Rusya’nın Humus/Teir Maela düzenlediği hava saldırısı sonrası, 28 Şubat 2016

6

Rusya, Türkmen ve Kürt Dağları’na bir günde 15’den fazla hava saldırısı gerçekleştirdi, 1 Mart 2016

7

Kafr Hamra’da Rusya’nın kullandığı misket bombaları sivil güvenlik ekiplerince toplanıyor, 1 Mart 2016

Ateşkes Sonrası Süreç

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin oy birliğiyle kabul ettiği 2268 sayılı Suriye Ateşkes Anlaşması Kararı gereği ülke genelinde 2 hafta süreyle Suriye rejimi ve muhalifler arasında yürürlüğe giren ateşkes kararı, yaklaşık 1 haftanın ardından yaşanan ihlaller sebebiyle gün geçtikçe geçerliliğini yitiriyor. Buna karşın ülke genelinde yaşanan çatışma ve bombardımanlarda hissedilir bir düzeyde azalma olduğu da gözlemciler tarafından rapor edildi.

BM Suriye temsilcisi Staffan de Mistura’nın ülke genelinde yaşanan şiddet olaylarındaki önemli oranda azalma olduğu yönünde açıklamaları, ateşkes anlaşmasına olan güveni artırsa da, gelecekte yürütülecek müzakere sürecindeki muğlaklık ve anlaşmazlıkların giderilebilmesinin oldukça zor olduğu anlaşılıyor.

Suriye muhalefeti ve Esed rejimi arasında ulaşılabilecek ortak bir zeminin 6 yıldır süren iç savaş sonucu bütünüyle yok olması nedeniyle tarafların bölge ülkelerini de kapsayan bir mezhep savaşına savrulması, ülkede ulaşılabilecek muhtemel bir barış perspektifini imkansız kılıyor. Fiili olarak sahada bir tür parçalanmışlığı yaşayan Suriye’nin süreç sonunda bölünmesinin de gündeme gelebileceği ABD Dışişleri Bakanı John Kerry de dahil bazı isimler tarafından dillendirilmeye başlandı.

Ülkenin kuzeyinde PYD-YPG’nin büyük oranda bağımsız bir yönetime dönüşmesi ve kantonları birleştirme isteği, Suriye rejiminin İran ve Şii milis desteğine rağmen Lübnan sınırı ve sahil hattına sıkışması, IŞİD’in ülkenin doğusundaki hakimiyeti ve muhaliflerin kuzeyde ve güneydeki hakimiyet bölgeleri, adeta mikro devletçiklerden oluşan bir de facto parçalanmışlığı ortaya koyuyor.

Bütün bu tablo karşısında Türkiye’nin PYD-YPG’nin PKK bağlantısı sebebiyle hissettiği tehdit algısı, Suudi Arabistan başta olmak üzere Sünni körfez ülkelerinin yayılmacı İran karşısında Suriye, Irak ve Yemen’de hissettiği baskı ve küresel çapta mülteci akını ve terör tehdidi Suriye’yi içinden çıkılmaz bir krize dönüştürüyor.

Böylesi bir tablo karşısında ABD ve Rusya arasında varılan 2 haftalık ateşkes anlaşmasınınsa, yalnızca taraflar arasında taktik bir zaman kazanma ve çatışma arası bir moladan başka bir anlamı olmayacağı fikri ağır basıyor. Barış zemininin yok edildiği bir düzlemde Suriye krizinin, kolaylıkla ihlal edilebilen ateşkeslerle ne kadar çözüme kavuşturulabileceği ise, bir başka cevaplanması gereken soru olarak ön plana çıkıyor.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir